سلفژ

سلفژ در موسیقی یعنی تمرین و روشی برای اینکه بتونی نت‌ها را درست بخوانی، بشنوی و درک کنی. در اصل سلفژ پلی است بین «چیزی که روی کاغذ نوشته شده» و «صدایی که باید در موسیقی شنیده شود».

سلفژ اگر بخواهیم دقیق‌تر نگاه کنیم، فقط «خواندن دو ر می» نیست؛ در واقع یک سیستم آموزش گوش، ریتم و درک موسیقی است. هدفش این است که مغز تو بتواند بین سه چیز ارتباط مستقیم برقرار کند:
نت نوشته‌شده روی کاغذ → صدایی که باید شنیده شود → صدایی که می‌توانی بخوانی یا اجرا کنی.
وقتی این ارتباط شکل بگیرد، عملاً موسیقی را «می‌فهمی»، نه فقط تقلید می‌کنی.

ریشه و معنی سلفژ

کلمه Solfège از اروپا (به‌خصوص فرانسه و ایتالیا) آمده. در قرون وسطی برای آموزش آواز در کلیساها استفاده می‌شد. آن زمان نت‌ها با هجاهایی خوانده می‌شدند تا خواننده‌ها راحت‌تر فاصله‌های موسیقی را حفظ کنند.

هجاهای اصلی در سلفژ عبارتند از: دو (Do)، ر (Re)، می (Mi) ، فا (Fa)، سل (Sol)، لا (La)، سی (Si یا Ti) این هجاها به هر نت از گام موسیقی اختصاص داده می‌شوند.

هدف اصلی سلفژ

سلفژ سه مهارت اساسی را تقویت می‌کند؛ عبارتند از:

خواندن نت (Sight Singing) ؛یعنی بتوانی نتی را که تا حالا نشنیده‌ای، فقط با دیدن بخوانی.مثلاً اگر این نت‌ها را ببینی:دو، می ، سل، فا ، ر.علاوه بر این اگر بتوانی بدون ساز آن را دقیق بخوانی.این مهارت برای آهنگساز، خواننده و نوازنده فوق‌العاده مهم است.

تربیت گوش (Ear Training)؛ در این بخش گوش تو یاد می‌گیرد:تشخیص نت‌ها، تشخیص فاصله‌ها، تشخیص آکوردها، تشخیص گام‌ها
مثلاً گوش تو یاد می‌گیرد که فاصله بین دو نت چیست:دو → ر = فاصله دوم، دو → می = فاصله سوم، دو → سل = فاصله پنجم بعد از تمرین زیاد، این فاصله‌ها را ناخودآگاه می‌شنوی.

درک ریتم؛ بخش بزرگی از سلفژ مربوط به ریتم است.

تو یاد می‌گیری:میزان‌ها (۴/۴ ، ۳/۴ ، ۶/۸ و…)، کشش نت‌ها، سنکوپ، سکوت‌ها.

مثال ساده:نت سیاه = ۱ ضرب، نت سفید = ۲ ضرب، نت چنگ = نصف ضرب . تمرین ریتم معمولاً با گفتن هجاهایی انجام می‌شود مثل:تا – تی تی – تا

انواع سلفژ

سلفژ ملودیک تمرکز روی نت‌ها و فاصله‌ها است. مثال تمرین: دو ، ر ، می ،فا ، سل ، فا ، می ، ر ، دو. این تمرین کمک می‌کند گام‌ها در گوش تثبیت شوند.

سلفژ ریتمیک

تمرکز فقط روی ریتم است، بدون توجه به ارتفاع صدا.مثلاً: تا تا | تی تی تا | تاا یا با دست زدن اجرا می‌شود.

دیکته موسیقی

در این تمرین استاد یک ملودی می‌زند و هنرجو باید آن را بنویسد.
این تمرین یکی از قوی‌ترین روش‌های تربیت گوش است.

دو سیستم اصلی سلفژ

دو ثابت (Fixed Do)؛ در این روش: دو = همیشه نت C، ر = همیشه نت D، می = همیشه E

این سیستم در کشورهای اروپایی بیشتر استفاده می‌شود.

دو متحرک (Movable Do)؛ در این روش: دو = نت پایه گام مثلاً: در گام دو ماژور: دو = C در گام ر ماژور : دو = D؛ این روش برای درک گام‌ها بهتر است.

مهارت‌هایی که سلفژ تقویت می‌کند

اگر کسی سلفژ را جدی تمرین کند معمولاً این توانایی‌ها را پیدا می‌کند:تشخیص سریع نت‌ها، کوک دقیق در خوانندگی، درک هارمونی، تشخیص فالش بودن صدا، ساخت ملودی بهتر، اجرای دقیق ریتم
به همین دلیل در کنسرواتوارهای موسیقی دنیا سلفژ درس اصلی است.

ارتباط سلفژ با آهنگسازی

برای کسی که آهنگ می‌سازد، سلفژ خیلی مهم است چون: قبل از ساخت آهنگ، ملودی را در ذهن می‌شنوی، سریع می‌توانی ایده را روی نت بنویسی، فاصله‌ها را دقیق طراحی می‌کنی، هارمونی را بهتر درک می‌کنی، خیلی از آهنگسازهای بزرگ اول ملودی را سلفژ می‌کردند بعد ساز می‌زدند.

تمرین‌های پایه سلفژ

گام دو ماژور را بخوان:

تمرین اول: دو، ر ،می، فا، سل، لا، سی، دو     بعد برگرد: دو، سی، لا، سل، فا، می، ر، دو

تمرین دوم (پرش فاصله):دو، می، دو، دو، فا، دو، دو، سل، دو، دو، لا ، دو

این تمرین گوش را برای فاصله‌ها قوی می‌کند.

یک نکته مهم که خیلی‌ها نمی‌دانند؛

بیشتر هنرجوها فکر می‌کنند سلفژ یعنی با صدای خوب خواندن؛ در واقع هدف اصلی دقت گوش و مغز است، نه زیبایی صدا.حتی آهنگسازهایی که خواننده نیستند هم سلفژ تمرین می‌کنند.